Belgische Senaat

ZITTING 2008-2009

9 JULI 2009

Voorstel van resolutie betreffende het bloedig onderdrukken van een vreedzaam protest van indianen in Bagua (Noord-Peru) en de miskenning van de rechten van de inheemse bevolking in Peru

VERSLAG

NAMENS DE COMMISSIE VOOR DE BUITENLANDSE BETREKKINGEN EN VOOR DE LANDSVERDEDIGING UITGEBRACHT DOOR

MEVROUW SOMERS

I. Inleiding

De commissie heeft dit voorstel van resolutie besproken tijdens haar vergaderingen van 7 en 9 juli 2009.

II. Inleidende uiteenzetting door mevrouw Schelfhout

Het vreedzaam protest van de indianen in Bagua (begin mei 2009) vindt zijn oorsprong in 2001 toen acht mijnconcessies voor open kopermijnen werden toegekend. De installatie van deze mijnen in het Amazonegebied zou zeer grote gevolgen hebben op sociaal-economisch en ecologisch vlak. Van bij het begin in 2001 werd hiertegen georganiseerd verzet gevoerd. Dit verzet werd nadien, in 2004 en 2005, explicieter.

In 2007 volgde een volksreferendum waarin bijna 95 % van de bevolking zich uitsprak tegen het uitbouwen van de mijn. Aangezien de concessiehouder verklaarde geen rekening te houden met de uitslag van het referendum, werd de beslissing overgelaten aan de overheid. Er werden verscheidene pogingen ondernomen toe dialoog, maar die hebben niets opgeleverd, wat in april 2009 leidde tot een algemeen protest. Op 9 mei 2009 heeft de Peruaanse overheid in zeven provincies van het Amazonegebied een staat van alarm afgekondigd.

De onderhandelingen tussen de overheid en vertegenwoordigers van de inheemse gemeenschappen werden stopgezet op 15 mei 2009, waarna op 5 juni 2009 gewelddadige confrontaties volgden. Naargelang de bron zouden er toen tussen de 30 en 84 doden zijn gevallen.

Het protest van de indianen is gericht op een reeks decreten in verband met de mijnconcessies. Deze concessies hebben betrekking op de ontginning van natuurlijke grondsstoffen in hun woongebied, terwijl zij niet werden betrokken bij de besluitvorming hetgeen in strijd is met Conventie nr. 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie.

In het dispositief van het voorstel van resolutie wordt vooreerst voorzien om de slachtoffers van het bloedig treffen van 5 juni 2009 te eren en elk buitensporig gewelddadig optreden te veroordelen.

Verder vraagt de resolutie aan de regering om bij de Peruaanse overheid aan te dringen op het erkennen van de inheemse bevolking binnen haar grondgebied, de dialoog met de inheemse organisaties te hervatten en, conform Conventie nr. 169 van de Internationale Arbeidsorganisatie, de inheemse bevolking te raadplegen over een eventuele ontginning van grondstoffen in hun woongebied. Er wordt ook gevraagd dat de Peruaanse overheid uitsluitsel zou geven over het lot van de gearresteerde demonstranten, zich van elke vorm van represailles zou onthouden, om de dialoog met de inheemse organisaties te hervatten, meer duidelijkheid te geven over de doden en gewonden tijdens de recente gebeurtenissen en een onafhankelijk onderzoek te voeren naar de gebeurtenissen van 5 juni 2009.

Ten slotte stelt deze resolutie voor dat België, als lid van de Mensenrechtenraad van de VN, erover zou waken dat de rechten van de inheemse bevolking in Peru gerespecteerd worden.

III. Algemene bespreking

Mevrouw Frémault herinnert eraan dat in 2007, 97 % van de inheemse bevolking een aantal van haar democratische rechten heeft doen gelden tijdens een volksraadpleging waarvan de resultaten overduidelijk waren. De afgelopen twee jaar heeft dit conflict in het noorden van het land zich toegespitst en hebben er dodelijke confrontaties plaatsgevonden. Bovendien werd de noodtoestand uitgeroepen.

Spreekster merkt op dat het voorstel van resolutie essentiële eisen inzake mensenrechten verwoordt, alsook de noodzaak van een constante dialoog tussen de bevolking en de Peruviaanse overheid.

Mevrouw Temmerman is van oordeel dat niet het conflict van Río Blanco de historische achtergrond vormt voort van de recente conflicten, maar wel het onlangs goedgekeurde vrijhandelsakkoord met de VS.

Dit akkoord maakt het voor buitenlandse multinationals makkelijker om toegang te krijgen tot grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen in het omstreden gebied. Vorig jaar kwam de inheemse bevolking van het regenwoudgebied reeds een eerste maal op straat tegen de omstreden decreten die in uitvoering van dit vrijhandelsakkoord werden afgesloten, maar na de belofte van de overheid om hen inspraak te verlenen, werd dit protest gestaakt. Nadat de inheemse bevolking vaststelde dat de gedane belofte niet werd nagekomen, kwam ze in juni 2009 opnieuw op straat, hetgeen leidde tot de gewelddadige confrontaties op 5 juni 2009.

IV. Bespreking van de amendementen

A. Considerans

Punt E

Mevrouw Temmerman dient het amendement nr. 1 dat ertoe strekt het punt E te schrappen. Volgens mevrouw Temmerman moet de nadruk gelegd worden op het vrijhandelsakkoord met de VS in plaats van op de toegekende mijnconcessies.

Mevrouw Schelfhout meent dat de toekenning van de mijnconcessies wel degelijk invloed hebben gehad op het ontstaan van het conflict, vooral gezien de gevolgen van de mijnconcessies op sociaal-economisch en ecologisch vlak.

Mevrouw Temmerman stelt voor om het punt H van de considerans, waarin sprake is van het vrijhandelsakkoord, dan te plaatsen voor het punt E. Op deze manier wordt meer de nadruk gelegd op de vrijhandelsakkoorden met de VS als rechtstreekse oorzaak van het conflict.

De commissie stemt hiermee in.

Het amendement nr. 1 wordt ingetrokken.

Punt F

Mevrouw Temmerman dient het amendement nr. 2 in dat ertoe strekt het punt F te vervangen als volgt : « Gelet op het vreedzaam protest van de lokale bevolking vorig jaar en het opheffen van dit proces na de beloftes van de overheid om inspraak te verlenen; ».

Mevrouw Schelfhout is van oordeel dat deze formulering ertoe zou kunnen leiden dat het protest van dit jaar, a contrario, wel als gewelddadig zou kunnen worden beschouwd, hetgeen niet het geval was.

Het amendement nr. 2 wordt ingetrokken.

Punt L

Mevrouw Zrihen dient het amendement nr. 4 in ten einde de woorden « heeft gezocht » te vervangen door de woorden « heeft moeten zoeken ».

Dit amendement wordt eenparig aangenomen door de 10 aanwezige leden.

Punt R (nieuw)

Mevrouw Zrihen dient het amendement nr. 5 in dat ertoe strekt een nieuw punt R in te voegen, luidende : « Gelet op de recente Peruaanse resolutie van 24 juni 2009 waarin de Peruaanse regering de traditionele ayahuasca-kennis en -gebruiken van de autochtone Amazonegemeenschappen heeft uitgeroepen tot cultureel erfgoed van de Natie als garantie voor culturele continuïteit; »

Dit amendement wordt eenparig aangenomen door de 10 aanwezige leden.

B. Dispositief

Punten 3 en 4

Mevrouw Zrihen stelt voor om de punten 3 en 4 om te wisselen. Op die manier wordt de tekst krachtiger.

De commissie stemt hiermee in.

Punt 3

Mevrouw Zrihen dient het amendement nr. 6 in dat in punt 3 a, de woorden « zo spoedig mogelijk inheemse volkeren binnen haar grondgebied te erkennen conform de internationale akkoorden waarbij het land partij is en » wil schrappen. Volgens mevrouw Zrihen geven de te schrappen woorden dezelfde idee weer als wat volgt.

Dit amendement wordt eenparig aangenomen door de 10 aanwezige leden.

Mevrouw Zrihen dient vervolgens amendement nr. 7 in om in punt 3 g, de woorden « en zo spoedig mogelijk de noodtoestand in de getroffen provincies op te heffen » te schrappen. Mevrouw Zrihen stipt aan dat de noodtoestand reeds op 23 juni 2009 werd opgeheven.

Dit amendement wordt eenparig aangenomen door de 10 aanwezige leden.

Mevrouw Zrihen dient verder nog het amendement nr. 8 in om het punt 3 h te schrappen aangezien dit punt, volgens haar, hetzelfde weergeeft als punt 3 i.

Dit amendement wordt eenparig aangenomen door de 10 aanwezige leden.

Punt 4bis (nieuw)

Mevrouw Temmerman dient het amendement nr. 3 in om een nieuw punt 4bis in te voegen ten einde de Belgische regering op te roepen Europa te wijzen op de gevolgen van een vrijhandelsakkoord tussen de EU en Peru dat dezelfde voorwaarden bevat als het vrijhandelsakkoord met de VS.

Volgens mevrouw Temmerman voert de Europese Unie momenteel onderhandelingen met Peru over een vrijhandelsakkoord met precies dezelfde voorwaarden als het vrijhandelsakkoord met de VS. Vanwege de gevolgen die dit akkoord hebben gehad en het verzet ertegen vanwege de bevolking, moeten de onderhandelingen tussen de EU en Peru worden herbekeken.

De dames Taelman en Somers dienen het amendement nr. 9 in dat er eveneens toe strekt een nieuw punt 4bis in te voegen in verband met de gevolgen van het vrijhandelsakkoord tussen de Europese Unie en Peru.

Volgens mevrouw Taelman is het beter om het punt 4bis voorzichtiger te formuleren omdat op dit ogenblik immers nog niet duidelijk is hoe het vrijhandelsakkoord tussen de Europese Unie en Peru precies zal luiden. In het amendement wordt daarom opgeroepen waakzaam te blijven voor de gevolgen van een vrijhandelsakkoord tussen de Europese Unie en Peru.

Mevrouw Temmerman kan instemmen met de nuancering van het amendement nr. 9.

Het amendement nr. 9 wordt eenparig aangenomen door de 10 aanwezige leden. Het amendement nr. 8 wordt ingetrokken.

V. Stemmingen

Het geamendeerde voorstel van resolutie wordt in zijn geheel eenparig aangenomen door de 10 aanwezige leden.

Vertrouwen werd geschonken aan de rapporteur voor het opstellen van dit verslag.

Tekst aangenomen door de commissie (zie stuk Senaat, nr. 4-1373/4 - 2008/2009).