3-107 | 3-107 |
De heer Berni Collas, corapporteur. - Ich habe die Ehre, Ihnen über zwei Vorschläge der Revision der Verfassung Bericht zu erstatten, die eine Neubezeichnung des Schiedshofes in Verfassungsgerichtshof bezwecken.
De commissie voor de Institutionele Aangelegenheden heeft het voorstel tot herziening van artikel 142, eerste lid, van de Grondwet besproken tijdens haar vergadering van 24 maart 2005. Tijdens dezelfde vergadering heeft ze het hiermee samenhangende voorstel tot wijziging van de terminologie van de Grondwet behandeld.
La proposition de révision de la Constitution à l'examen marque une nouvelle étape dans l'histoire encore jeune de la Cour d'arbitrage. En effet, le constituant confère à celle-ci l'appellation longtemps attendue de « Cour constitutionnelle ». Ce changement de nom entérine l'évolution que la Cour d'arbitrage a connue depuis sa création en 1980 et, en particulier, la manière dont elle a géré l'élargissement de compétences dont elle a bénéficié en 1988 et en 2003, pour se muer progressivement en une véritable cour constitutionnelle. La Cour d'arbitrage mérite dès lors la dénomination qui correspond à ce profil. Ainsi que l'indiquent les développements de la proposition, cette appellation reflète exactement le rôle que joue la cour lorsqu'elle confronte les normes législatives aux deux catégories distinctes de normes de référence : d'une part, les règles de répartition des compétences et, d'autre part, les dispositions constitutionnelles concernant les droits et les libertés fondamentales.
Par la proposition en discussion, le constituant témoigne de sa confiance dans la démarche qui a été celle de la cour jusqu'à ce jour.
Een van de indieners, de heer Hugo Vandenberghe, verheugt zich over de voorgestelde herziening omdat ze het Arbitragehof de naam verleent die zijn opdracht weergeeft. Bij zijn oprichting in 1980 was de bevoegdheid van het hof beperkt tot de regeling van bevoegdheidsconflicten tussen de wetgevers van de federale staat en van de gemeenschappen en de gewesten en tussen de wetgevers van de gemeenschappen en de gewesten onderling. Door de grondwetsherziening van 15 juli 1988 werd die bevoegdheid uitgebreid en kon het hof wetgevende normen voortaan ook toetsen aan de artikelen 10, 11 en 24 van de Grondwet. Door de bijzondere wet van 9 maart 2003 tot wijziging van de bijzondere wet van 6 januari 1989 op het Arbitragehof werd die lijn doorgetrokken en werden alle artikelen van titel II, `De Belgen en hun rechten', en de artikelen 170, 172 en 191 van de Grondwet binnen het toetsingsbereik van het Hof geplaatst.
Op die wijze is het Arbitragehof uitgegroeid tot de bewaker van twee essentiële onderdelen van de Grondwet. De naam `Arbitragehof' is derhalve niet langer adequaat. Hij is een relict van de oorspronkelijke opdracht uit 1980 met betrekking tot de naleving van de bevoegdheidsverdelende regels en is niet mee geëvolueerd met de uitbreiding van de toetsingsbevoegdheid van het Hof tot de fundamentele rechten en vrijheden. Bovendien schept hij voor buitenstaanders veel verwarring omdat hij de indruk wekt dat het hof optreedt als arbiter van geschillen, onder meer inzake internationaal recht. Gelet op het voorgaande verdient het hof, in navolging van buitenlandse grondwettelijke hoven, te worden betiteld met de in die omstandigheden gebruikelijke naam van Grondwettelijk Hof.
Deux autres auteurs, Mme Fauzaya Talhaoui et M. Francis Delpérée, ajoutent que, grâce au changement de dénomination proposé, la Cour d'arbitrage sera mise sur un pied d'égalité avec les autres cours constitutionnelles d'Europe, comme le Bundesverfassungsgericht allemand, le Conseil constitutionnel français ou la Corte costituzionale italienne.
J'ai personnellement souscrit à ces objectifs, tout en faisant observer que le nom de certaines cours constitutionnelles fait explicitement référence au caractère fédéral de l'État concerné. Le Bundesverfassungsgericht allemand en est un parfait exemple.
M. Francis Delpérée répond que, lors de la rédaction des deux propositions, les auteurs auraient pu envisager l'appellation « Cour constitutionnelle fédérale », mais la dénomination « Cour constitutionnelle » fait l'unanimité, tant au sein du Parlement qu'à l'extérieur de celui-ci.
M. Jean-Marie Happart aimerait savoir si les communautés et les régions qui disposent d'une autonomie constitutive pourraient créer leur propre cour constitutionnelle.
M. Delpérée se borne à déclarer que l'article 142 de la Constitution dispose explicitement qu'il y a, pour toute la Belgique, une Cour d'arbitrage, tout comme les articles 147 et 160 disposent qu'il y a, pour toute la Belgique, une Cour de cassation et un Conseil d'État.
Het enig artikel van het voorstel tot herziening van artikel 142, eerste lid, van de Grondwet wordt aangenomen bij eenparigheid van de 9 aanwezige leden.
Vertrouwen werd geschonken aan de rapporteurs voor het uitbrengen van dit verslag.
J'en viens au rapport de la proposition suivante, étroitement liée à celle que nous venons d'évoquer.
Voor de inhoudelijke bespreking wordt verwezen naar het verslag over het voorstel tot herziening van artikel 142, eerste lid, van de Grondwet.
Voor het overige besluit de commissie om, bij wijze van tekstcorrectie, in het enig artikel de woorden `van titel III' in te voegen tussen de woorden `hoofdstuk V' en de woorden `van de Grondwet'.
En ce qui concerne le vote, l'article unique de la proposition de modification de la terminologie de la Constitution, ainsi corrigé, est adopté à l'unanimité des neuf membres présents.
Confiance a été faite aux rapporteurs pour la rédaction du présent rapport.
Ich möchte die Gelegenheit wahrnemen, um auch in meinem persönlichen Namen noch einige Bemerkungen zu dieser Verfassungsrevision zu machen.
Il est manifestement judicieux de procéder au changement d'appellation de la Cour d'arbitrage en Cour constitutionnelle, vu l'élargissement progressif de son champ de compétences. Néanmoins, il serait souhaitable que la cour ait à connaître de la violation présumée d'autres articles de notre loi fondamentale voire de la Constitution tout entière. C'est du moins mon avis personnel.
En ce qui concerne la référence à l'État fédéral dont il fut question en commission des Affaires institutionnelles, je ne cache pas que la dénomination « Cour constitutionnelle fédérale » ou Bundesverfassungsgericht - en allemand - aurait eu mon soutien, afin de souligner explicitement le caractère fédéral de notre système constitutionnel.
Comme M. Francis Delpérée l'a fait en commission, je tiens à rappeler que la dénomination Cour constitutionnelle ou Grondwettelijk Hof fait l'unanimité tant au Parlement qu'à l'extérieur de celui-ci.
En ce qui concerne la traduction allemande, je tiens d'abord à souligner que les textes constitutionnels sont les seuls à être publiés, simultanément, dans les trois langues. Cela dit, nous avons opté pour l'appellation Verfassungsgerichtshof, bien que le premier réflexe ait été de se rallier aux appellations néerlandaise et française, en se limitant à l'appellation Verfassungshof. La dénomination Verfassungsgerichtshof souligne, à mes yeux, le caractère exceptionnel de la cour, amenée à un contrôle centralisé de la constitutionnalité des lois, des décrets et des ordonnances.
La Cour d'arbitrage a parfaitement exercé son rôle. Elle fut le garant du respect de certaines dispositions de notre loi fondamentale et je suis convaincu que la Cour constitutionnelle le sera davantage encore.
M. Francis Delpérée (CDH). - Nous sommes favorables à la révision de l'article 142, alinéa 1er, de la Constitution. C'est d'ailleurs la raison pour laquelle nous avons cosigné la proposition de révision de cet article.
Comme M. Collas vient de le rappeler, cette révision est tout à fait utile. Elle clarifie le vocabulaire constitutionnel et la compréhension du système constitutionnel, en particulier celle du système de justice constitutionnelle. Elle fait oeuvre pédagogique.
Cette révision est non seulement utile mais nécessaire. En effet, elle évite les malentendus, en Belgique comme à l'étranger. Elle ne donne pas de notre institution de justice constitutionnelle une image déformante et réductrice.
Au contraire, elle en donne une image qui rend compte de l'ensemble des attributions actuelles de la Cour d'arbitrage, notamment celles qui résultent de la réforme de la loi spéciale de 2003.
Vous me permettrez d'ajouter que cette révision utile et nécessaire sera bien accueillie dans les milieux constitutionnalistes, à la Cour d'arbitrage, dans la doctrine et dans les amphithéâtres des facultés de droit.
Pour toutes ces raisons, nous sommes favorables à cette révision et estimons que la Cour d'arbitrage a bien travaillé jusqu'à présent. Elle constitue un élément de l'équilibre de notre système fédéral.
La Cour constitutionnelle de demain poursuivra, j'en suis convaincu, cette oeuvre salutaire.
De heer Hugo Vandenberghe (CD&V). - Nomen est omen. De naam is het teken. Men kan dan beweren dat het hier alleen maar om een naamsverandering gaat, de wijziging van de Grondwet komt tegemoet aan een oude vraag om de werkelijke draagwijdte van de taak van het Arbitragehof ook in de benaming weer te geven.
Buitenstaanders willen immers wel eens denken dat het Arbitragehof over zakenverhoudingen of internationale relaties arbitreert, laat staan over de kwaliteit van de Belgische arbitrage zelf.
De benaming Grondwettelijk Hof is uiteraard de juiste benaming, zoals mag blijken uit de jongste wet op het Arbitragehof waarmee het hof een zeer uitgebreide bevoegdheid heeft gekregen om de wetten, de decreten en de ordonnanties niet alleen te toetsen aan het antidiscriminatiebeginsel, maar ook aan de rechten en de vrijheden die naast enkele andere bepalingen in de Grondwet zijn opgesomd.
Is dit een eindpunt? Voor mij niet.
Jarenlang al verdedig ik in de Assemblee het standpunt dat niet alleen de individuele waarborgen van de burgers betreffende de invulling van hun constitutionele rechten juridisch gesanctioneerd moeten worden, maar ook de constitutionele rechten van de Parlementsleden.
Mag ik erop wijzen dat wanneer een meerderheid een minderheid in Duitsland behandelt op een wijze die niet strookt met de constitutionele waarborgen, bij voorbeeld bij het tellen van de stemmen, de oppositie zich kan beroepen op een constitutionele bescherming. Denken we even aan de wijze waarop de meerderheid hier de stemmen over het Lambermontakkoord heeft geteld. Dat het Belgische Parlement vandaag zo verzinkt in de politieke cultuur en als rechtstreeks verkozen vertegenwoordiging van het volk onder een zo groot gemis aan invloed lijdt, is het gevolg van de rechteloosheid die in dat Parlement heerst. De meerderheid kan op willekeurige wijze omgaan met de oppositie. Ik beweer niet dat zij dat altijd doet, maar op essentiële ogenblikken kan ze dat, zodat de in een democratische discussie noodzakelijke tegenkracht niet is gewaarborgd. Nomen est omen. Het recht zijn natuurlijk woorden, het heeft echter maar één betekenis en maar één waarborg, met name procedurele waarborgen. Zonder procedurele waarborgen is er zelfs geen begin van effectuering van rechten. Reeds lang pleit ik er dus voor om te onderzoeken op welke wijze de fundamentele constitutionele besluitvorming in het Parlement aanleiding kan geven tot een juridische waarborg. De essentie van de democratie zijn niet de onmisbare algemene verkiezingen die een weliswaar noodzakelijke, maar geen voldoende voorwaarde zijn, de essentiële kwaliteit van de democratie hangt af van de invulling ervan in de samenleving en de rechtsstaat. Daarin speelt een constitutioneel hof natuurlijk een wezenlijke rol.
In de toekomst moet de rechtstreekse werking van het internationale recht verder worden onderzocht. Hier verschillen de opvattingen en de rechtspraak van het Hof van Cassatie en het Arbitragehof van elkaar. De wetgever zal duidelijk moeten kiezen voor het ene of het andere. Homogeniteit vergt een coherent rechtssysteem. Dat gaan we vandaag echter niet uitklaren, maar we komen er later op terug.
De ene dag is de ene gelukkig met een uitspraak van het Arbitragehof, de andere dag is de andere dat. Dat is nu eenmaal altijd zo geweest. Job schreef: `De wet zegt de ene dag het ene, de andere dag het andere.' Het Arbitragehof doet precies hetzelfde.
-De bespreking is gesloten.
-De stemming over het enig artikel van beide voorstellen heeft later plaats.