|
|
Verenigde Staten - Wetenschappelijk onderzoek - Ideologische druk - Academische en wetenschappelijke vrijheid - Rol van België - Cruciale gegevens die in de Verenigde Staten zijn ondergebracht - Toegang
universiteit
Verenigde Staten
wetenschappelijk onderzoek
onderzoeker
braindrain
| 16/5/2025 | Verzending vraag (Einde van de antwoordtermijn: 19/6/2025) |
| 11/6/2025 | Antwoord |
De verkiezing van Donald Trump heeft geleid tot ideologische druk op wetenschappelijk onderzoek, die niet beperkt blijft tot de Verenigde Staten, maar ook academische instellingen in Europa treft, en België in het bijzonder. Belgische universiteiten, zoals de Université libre de Bruxelles (ULB) en de Université catholique de Louvain (UCLouvain), worden geconfronteerd met budgettaire beperkingen en met censuur van onderzoeksthema's die verband houden met milieu, volksgezondheid en ongelijkheid.
De beperkingen die de regering-Trump heeft opgelegd, hebben gevolgen voor de toegang tot cruciale gegevens die in de Verenigde Staten zijn ondergebracht, wat onderzoeksprojecten aan de UCLouvain en andere instellingen in gevaar zou kunnen brengen. Europese onderzoekers vrezen dat ze zich aan deze nieuwe eisen zullen moeten aanpassen om te kunnen blijven samenwerken, wat zou kunnen leiden tot een vorm van censuur in het Europese onderzoek.
Pogingen tot rechtstreekse beïnvloeding van Europese universiteiten, zoals het versturen van een opdringerige vragenlijst door het United States Agency for International Development (USAID, het Amerikaanse Agentschap voor Internationale Ontwikkeling), doen ethische vragen rijzen. De UCLouvain heeft hierop gereageerd door deze praktijken aan te klagen.
Als reactie op deze situatie vangen Europese universiteiten, zoals de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en de ULB nu de eerste Amerikaanse onderzoekers op die het vijandige klimaat in de Verenigde Staten ontvluchten. Hiermee is een ommekeer ingezet in de historische trend waarbij wetenschappers Europa verlieten om in Amerika aan de slag te gaan. Voor deze onderzoekers zijn postdoctorale posities beschikbaar, wat een opportuniteit biedt voor de Europese universiteiten.
Stemmen zoals die van professor Peter Libby (een van de meest invloedrijke cardiologen ter wereld, hoogleraar geneeskunde aan de Harvard Medical School en met een briljante carrière als onderzoeker), roepen Europa op om te investeren in wetenschap om de tekortkomingen te compenseren die het gevolg zijn van de keuzes van de Trump-regering. De voordelen van investeren in onderzoek zijn groot en gaan verder dan volksgezondheid en economische voordelen.
De bevoegdheden inzake wetenschappelijk onderzoek, ziektepreventie en gezondheidsbevordering zijn verdeeld over het federale niveau en de deelstaten. De Gemeenschappen zijn autonoom op het gebied van onderwijs, maar de minimumvereisten voor het afleveren van diploma's blijven een federale bevoegdheid. De Gemeenschappen zijn bevoegd voor de persoonsgebonden aangelegenheden zoals gezondheids- en welzijnszorg. Het gaat hier dus om een transversale aangelegenheid waarvoor de bevoegdheid met de Gemeenschappen wordt gedeeld.
1) Welke rol wil België op internationaal niveau spelen om de academische en wetenschappelijke vrijheid te verdedigen tegen de dreigende censuur vanuit de Verenigde Staten?
2) Welke maatregelen worden overwogen om de impact van het beleid van de regering-Trump op het wetenschappelijk onderzoek in België en Europa te verzachten?
3) Wat wil de Belgische regering doen om de toegang te garanderen tot cruciale onderzoeksgegevens die in de Verenigde Staten zijn ondergebracht, zodat de onderzoeksprojecten van onze instellingen niet in het gedrang komen?
4) Hoe denkt u de samenwerking tussen Europese en Amerikaanse onderzoekers te versterken, ondanks de beperkingen die de regering-Trump oplegt?
5) Wat is uw standpunt over een dialoog binnen de Europese Unie over de uitdagingen van het Amerikaanse beleid inzake onderzoek en innovatie?
De terugtrekking van de Verenigde Staten uit het veld van onderzoek en academische samenwerking in Europa is een realiteit die ik, net als u, alleen maar kan betreuren.
Deze zorgwekkende situatie is al onderwerp van gesprekken geweest tussen mijn diensten en de gemeenschappen, in dit geval Wallonie-Bruxelles International (WBI) en Departement Kanselarij en Buitenlandse Zaken (DKBUZA), om te kijken hoe we dit kunnen verhelpen of, indien mogelijk en zoals u al zei, er gebruik van kunnen maken.
Onze posten in het buitenland werken regelmatig samen met deze instellingen om de Belgische excellentie te promoten en buitenlandse studenten, onderzoekers en professoren naar ons land te trekken.
Aangezien dit een fenomeen is dat de gehele Europese Unie (EU) aangaat, zijn er onder leiding van het directoraat-generaal Onderzoek en Innovatie (RTD) van de Europese Commissie ook werkzaamheden in dit verband uitgevoerd.
U kunt ervan verzekerd zijn dat mijn diensten en ik ons, zowel in multilateraal verband als in onze bilaterale contacten, zullen blijven inzetten voor respect voor de academische vrijheid.
Wat uw overige vragen betreft, vallen deze allemaal onder de bevoegdheid van de programmatorische federale overheidsdienst Wetenschapsbeleid (POD BELSPO) en de Gemeenschappen. Voor het beantwoorden ervan kan ik dus enkel doorverwijzen naar deze instanties en hun verantwoordelijke ministers.