de Anne Lambelin (PS)
van Anne Lambelin (PS)
au vice-premier ministre et ministre des Affaires sociales et de la Santé publique, chargé de la Lutte contre la pauvreté
aan de vice-eersteminister en minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid, belast met Armoedebestrijding
maladie des voies respiratoires
politique de la santé
statistique officielle
ziekte van de luchtwegen
gezondheidsbeleid
officiële statistiek
| 16/5/2025 | Verzending vraag (Einde van de antwoordtermijn: 19/6/2025) |
| 19/6/2025 | Antwoord |
| 16/5/2025 | Verzending vraag (Einde van de antwoordtermijn: 19/6/2025) |
| 19/6/2025 | Antwoord |
Nicolas Bruffaerts, collaborateur scientifique au service de Mycologie et Aérobiologie de Sciensano a déclaré: «À l'avenir, nous nous attendons à ce que les allergies au pollen deviennent un problème de plus en plus important. (…) Les changements climatiques n'ont pas seulement des conséquences écologiques, ils posent également de nouveaux défis en matière de soins de santé.»
Ses travaux de recherche ont mis en évidence les effets du changement climatique sur l'augmentation de l'exposition aux pollens et sur l'évolution du calendrier des allergies saisonnières. Ces résultats découlent de l'analyse de plus de quarante ans de données de mesure des taux de pollen par le réseau «AirAllergy» de Sciensano.
Cette compétence est éminemment transversale: la santé relève en effet de plusieurs niveaux de pouvoir. Pour cette question qui touche l'ensemble de la population, plusieurs entités sont concernées. La Communauté française par exemple est compétente pour «les activités et services de médecine préventive destinés aux nourrissons, aux enfants, aux élèves et aux étudiants».
De manière plus générale, la Région wallonne ainsi que les trois Communautés sont compétentes en matière de médecine préventive pour les enfants et adolescents. Enfin, la santé publique demeure une compétence partagée distinctement entre les trois Régions. Le niveau fédéral dispose également d'un ministre en charge de la santé, notamment pour les matières qui touchent à la santé au travail.
Dès février 2025, le réseau national de surveillance aérobiologique «AirAllergy» de Sciensano a annoncé le début de la saison pollinique en Belgique, avec la libération des premiers pollens issus de l'aulne et du noisetier.
Le changement climatique entraîne un début de saison pollinique plus précoce, plus longue et plus intense, en augmentant la production de pollen par les arbres, ce qui aggrave les allergies. Les symptômes allergiques incluent des éternuements, des démangeaisons, des yeux rouges, un nez bouché, des difficultés respiratoires, et peuvent durer plusieurs semaines.
Voici mes questions:
1) Avez-vous observé une augmentation du nombre de personnes affectées par rapport aux années précédentes? Qu'en est-il des cas graves? Sont-ils en plus grand nombre?
2) Quelles sont les tranches d'âge les plus touchées par les allergies polliniques?
3) Quelles sont les principales différences observées dans la saison pollinique entre les années précédentes et cette année?
Nicolas Bruffaerts, wetenschappelijk medewerker bij de afdeling Mycologie en Aerobiologie van Sciensano, zei: «In de toekomst verwachten we dat pollenallergieën een steeds groter probleem worden (...) De veranderingen in het klimaat hebben niet alleen ecologische gevolgen, maar stellen ook de gezondheidszorg voor nieuwe uitdagingen.»
Zijn onderzoek toont aan dat de klimaatverandering een grotere blootstelling aan pollen teweegbrengt en de kalender van seizoensgebonden allergieën verandert. Die resultaten zijn gebaseerd op de analyse van meer dan veertig jaar metingen van het pollenniveau door het netwerk AirAllergy» van Sciensano.
Dit is bij uitstek een transversale bevoegdheid: gezondheid is immers een aangelegenheid waarvoor verschillende beleidsniveaus bevoegd zijn. Verschillende beleidsniveaus dragen verantwoordelijkheid voor deze problematiek, die vele mensen aanbelangt. De Franse Gemeenschap is bijvoorbeeld bevoegd voor «activiteiten en diensten inzake preventieve gezondheidszorg voor zuigelingen, kinderen, leerlingen en studenten».
Meer algemeen zijn het Waals Gewest en de drie Gemeenschappen bevoegd voor preventieve gezondheidszorg voor kinderen en jongeren. Volksgezondheid is ook een bevoegdheid van elk Gewest dat daarvoor samenwerkt met de andere Gewesten. Op het federale niveau is er een minister van Volksgezondheid, met name voor de aangelegenheden die te maken hebben met arbeidsgeneeskunde.
Al sinds februari 2025 kondigde het nationale aerobiologische meetnet AirAllergy van Sciensano het begin van het pollenseizoen in België aan, met het vrijkomen van de eerste pollen van elzen en hazelaars.
De klimaatverandering zorgt voor een vervroegde start van het pollenseizoen dat langer en intenser is. Bomen produceren meer pollen wat tot zwaardere allergieën leidt. De allergische symptomen zijn onder andere niesbuien, jeuk, rode ogen, een verstopte neus, ademhalingsproblemen en ze kunnen wekenlang aanhouden.
Mijn vragen zijn de volgende:
1) Hebt u vastgesteld dat er meer mensen getroffen worden ten opzichte van de voorgaande jaren? Quid met de ernstige gevallen? Zijn er meer?
2) Welke leeftijdsgroepen hebben het meest last van pollenallergieën?
3) Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen het pollenseizoen van dit jaar en dat van de voorgaande jaren?
1) La prévalence des allergies au pollen est estimée entre 10 et 30 % de la population mondiale et entre 15 et 40 % de la population européenne. En Belgique, l’allergie serait devenue depuis peu la maladie chronique la plus fréquente. En particulier pour les pollens, on estime qu’au moins 15 % serait allergique aux pollens de graminées et au moins 10 % aux pollens des arbres tels que le bouleau, l’aulne et le noisetier.
Il est aujourd’hui largement admis que cette prévalence des allergies, y compris celles liées à des allergènes autres que les pollens, est en augmentation depuis plusieurs décennies, particulièrement dans les pays industrialisés et les zones urbaines. La Belgique n’échappe pas à cette tendance, bien que les indicateurs de santé sont souvent fragmentés entre régions, mutuelles, médecins généralistes et spécialistes. Ceci complique une collecte nationale cohérente, continue et centralisée des données pour permettre un suivi précis de la prévalence des maladies allergiques respiratoires pour tout type d’allergène. À cela s’ajoute le fait qu’une part importante des personnes atteintes, près de la moitié selon certaines études européennes, ne bénéficie d’aucun diagnostic formel permettant d’identifier le type d’allergène responsable des symptômes. L’absence d’un réseau dédié de médecins vigies spécialistes en allergologie constitue un frein à la surveillance épidémiologique fine de ces maladies, et la reconnaissance officielle de l’allergologie en tant que spécialité médicale fait toujours défaut en Belgique.
Néanmoins, les derniers résultats de l’Enquête nationale de santé menée par Sciensano, parus il y a quelques mois, montrent une augmentation progressive du nombre de personnes concernées par les allergies dans la cohorte de plus de quinze ans, en particulier sur cette dernière décennie. Cet indicateur, incluant la rhinite mais excluant l’asthme, est cohérent avec les résultats publiés en Europe et laisse à penser qu’une part importante de ces cas d’allergie pourrait être liée à l’exposition aux pollens.
Source: https://www.sciensano.be/fr/projets/enquete-de-sante
Concernant la gravité des cas, il est important de souligner que la rhinite allergique saisonnière, trop souvent considérée comme bénigne, peut évoluer vers des formes plus sérieuses comme l’asthme, notamment en l’absence de prise en charge précoce. En effet, selon la littérature scientifique, la plupart des patients asthmatiques souffrent de rhinite (allergique ou non allergique), alors que moins d’un tiers des patients souffrant de rhinite allergique ont un asthme associé à la rhinite. En Belgique, toujours selon le rapport de l’Enquête nationale de santé, la prévalence de l’asthme est passée de 5,8 % à 6,3 % entre 2018 et 2023-2024.
2) On peut développer une allergie à tout âge, cela dépend directement de l’exposition aux allergènes dans notre environnement. La sensibilisation se produit souvent dès le plus jeune âge, mais les symptômes peuvent n’apparaître que plus tard, notamment en cas d’exposition accrue à l’allergène concerné, et ils peuvent perdurer tout au long de la vie. Bien que le système immunitaire tende à devenir moins réactif avec l’âge, les personnes âgées peuvent tout de même développer des allergies, en particulier après un changement d’environnement les mettant en contact avec de nouveaux allergènes, tels que certains pollens.
En Belgique, l’impact des allergies en fonction de l’âge se manifeste notamment à travers divers indicateurs analysés par Sciensano:
Dans une étude mettant en relation l’exposition aux pollens et les entrées hospitalières pour asthme (source: https://doi.org/10.1186/s12940-018-0378-x). On y retrouve une association plus élevée pour les patients âgés de quinze à cinquante-neuf ans durant la saison pollinique des graminées, la plus importante en Belgique.
Dans une étude mettant en relation l’exposition aux pollens et la consommation de médicaments pour le traitement des allergies (source: https://doi.org/10.1007/s10393-016-1124-x). À nouveau, l’association la plus élevée a été observée pour les patients âgés de dix-neuf à soixante-quatre ans.
Dans la dernière Enquête nationale de santé 2023-2024 (source: https://www.sciensano.be/fr/projets/enquete-de-sante). On y rapporte qu’un quart de la population âgée de quinze ans et plus (25,3 %) souffre d’allergies. Chez les enfants et les adolescents jusqu’à quatorze ans, la prévalence est de 15,3 %. L’allergie au pollen est la plus courante, avec une prévalence de 5,9 % chez les enfants et les adolescents et de 14,0 % dans la population adulte.
3) La comparaison de la saison pollinique actuelle avec celles des années précédentes met en évidence plusieurs évolutions notables, à la fois sur le plan du calendrier pollinique et de l’intensité des émissions de pollen. Il est souvent avancé que le changement climatique serait la principale cause d’une saison des pollens plus longue, plus précoce et plus intense. Toutefois, la réalité scientifique est plus nuancée. De multiples facteurs influencent les saisons polliniques: les conditions climatiques bien sûr, mais aussi la pollution atmosphérique, l’urbanisation, les modifications de l’aménagement du territoire ou encore les îlots de chaleur urbains. Ces éléments n’affectent pas uniformément toutes les espèces végétales.
La saison 2025 a débuté dès janvier, avec la détection dans l’air du pollen de noisetier, rapidement suivi du pollen d’aulne. L’analyse des données sur les quatre dernières décennies montre que ces arbres ont tendance à émettre de plus en plus de pollen et à fleurir de plus en plus tôt, sans que la fin de floraison ne soit avancée pour autant. Il en résulte une période d’exposition plus longue aux pollens allergisants pour les personnes sensibles. Par ailleurs, la saison pollinique du bouleau, l’espèce d’arbre la plus allergisante, a elle aussi démarré plus précocement cette année par rapport à la moyenne des années précédentes. De plus, les périodes de floraison du noisetier, de l’aulne et du bouleau, qui appartiennent tous à la famille des bétulacées et provoquent fréquemment des réactions croisées, ont de plus en plus tendance à se chevaucher. Cette conjonction contribue à une saison pollinique quasiment continue entre janvier et le printemps, voire jusqu’en été en cas de polysensibilisation aux pollens de graminées.
Source: données 1982-2025, Sciensano (www.airallergy.be).
En ce qui concerne les graminées, la saison tend également à débuter plus tôt et à durer plus longtemps. Il s’agit d’ailleurs de la saison pollinique la plus longue en raison de la centaine d’espèces composant cette famille d’herbacées allergisantes. Toutefois, la production annuelle de pollen de graminées est restée relativement stable jusqu’à ces trois dernières années, où une inflexion à la hausse a été observée. Il reste néanmoins prématuré d’attribuer cette évolution uniquement au changement climatique. D’autres facteurs tels que les pratiques de gestion des bords de route, des prairies et des espaces verts (comme la campagne «Maai Mei Niet / En mai, tonte à l’arrêt»), pourraient aussi potentiellement jouer un rôle significatif. Des études complémentaires seraient nécessaires pour en déterminer les causes précises.
En conclusion, les données du réseau belge de surveillance aérobiologique (AirAllergy), analysées par Sciensano, confirment une tendance à un démarrage plus précoce et à une intensification de la production pollinique pour plusieurs espèces allergisantes.
1) De prevalentie van pollenallergieën wordt wereldwijd geschat op 10 tot 30 % en op 15 tot 40 % in Europa. In België zijn allergieën recent uitgegroeid tot de meest voorkomende chronische aandoeningen. Men schat dat minstens 15 % van de bevolking allergisch is voor graspollen en minstens 10 % voor stuifmeel van bomen zoals de berk, els en hazelaar.
Het wordt nu algemeen aanvaard dat de prevalentie van allergieën, ook voor andere allergenen dan pollen, al enkele decennia toeneemt, vooral in geïndustrialiseerde landen en stedelijke gebieden. België vormt geen uitzondering op deze trend, hoewel gezondheidsindicatoren vaak versnipperd zijn tussen regio's, mutualiteiten, huisartsen en specialisten. Dit maakt het moeilijk om consistente, continue en gecentraliseerde nationale gegevens te verzamelen om een nauwkeurige controle van de prevalentie van ademhalingsallergieën voor alle soorten allergenen mogelijk te maken. Bovendien heeft een aanzienlijk deel van de patiënten – bijna de helft volgens bepaalde Europese studies – geen formele diagnose waarin het specifieke allergeen vastgesteld wordt. De afwezigheid van een toegewijd netwerk van artsen, gespecialiseerd in allergologie, belemmert een gedetailleerd epidemiologisch toezicht op deze ziekten, en de officiële erkenning van allergologie als een medisch specialisme ontbreekt nog steeds in België.
Desondanks tonen de laatste resultaten van de Nationale Gezondheidsenquête van Sciensano, die een paar maanden geleden gepubliceerd werden, een geleidelijke toename van het aantal mensen boven de vijftien jaar dat last heeft van allergieën, vooral in het laatste decennium. Deze indicator, die rinitis omvat maar astma uitsluit, is consistent met de resultaten die in Europa gepubliceerd werden en suggereert dat een aanzienlijk deel van deze allergiegevallen gelinkt zou kunnen worden aan blootstelling aan pollen.
Bron: https://www.sciensano.be/nl/projecten/gezondheidsenquete-0.
Wat de ernst van de gevallen betreft, is het belangrijk om te benadrukken dat seizoensgebonden allergische rinitis, die al te vaak als goedaardig beschouwd wordt, zich kan ontwikkelen tot ernstigere vormen zoals astma, vooral als het niet vroegtijdig behandeld wordt. Volgens de wetenschappelijke literatuur lijden de meeste astmapatiënten aan rhinitis (allergisch of niet-allergisch), terwijl minder dan een derde van de mensen met allergische rhinitis ook astma ontwikkelen. In België is, opnieuw volgens het rapport van de Nationale Gezondheidsenquête, de prevalentie van astma tussen 2018 en 2023-2024 gestegen van 5,8 % naar 6,3 %.
2) Allergieën kunnen zich op elke leeftijd ontwikkelen en zijn direct afhankelijk van de blootstelling aan allergenen in onze omgeving. Sensibilisatie treedt vaak al op jonge leeftijd op, maar de symptomen kunnen pas later optreden, vooral bij een verhoogde blootstelling aan het allergeen in kwestie, en ze kunnen het hele leven aanhouden. Hoewel het immuunsysteem de neiging heeft om minder reactief te worden met het ouder worden, kunnen oudere mensen nog steeds allergieën ontwikkelen, vooral na een verandering van omgeving die hen in contact brengt met nieuwe allergenen, zoals bepaalde pollen.
In België kan de impact van allergieën in functie van de leeftijd gezien worden in een aantal indicatoren die Sciensano heeft geanalyseerd:
In een onderzoek waarin een verband werd gelegd tussen blootstelling aan pollen en ziekenhuisopnames voor astma (bron: https://doi.org/10.1186/s12940-018-0378-x). Er werd een hoger verband gevonden voor patiënten tussen vijftien en negenenvijftig jaar tijdens het graspollenseizoen, dat het belangrijkste is in België.
In een onderzoek waarin een verband werd gelegd tussen blootstelling aan pollen en het gebruik van allergiemedicijnen (bron: https://doi.org/10.1007/s10393-016-1124-x). Opnieuw werd de hoogste associatie waargenomen bij patiënten tussen negentien en vierenzestig jaar.
In de meest recente Nationale Gezondheidsenquête 2023-2024 (bron: https://www.sciensano.be/nl/projecten/gezondheidsenquete-0). wordt gemeld dat een kwart van de bevolking van vijftien jaar en ouder (25,3 %) last heeft van allergieën. Onder kinderen en adolescenten tot veertien jaar is de prevalentie 15,3 %. Pollenallergie komt het meest voor, met een prevalentie van 5,9 % bij kinderen en adolescenten en 14,0 % bij de volwassen bevolking.
3) Een vergelijking van het huidige pollenseizoen met dat van voorgaande jaren brengt een aantal opmerkelijke veranderingen aan het licht, zowel wat betreft de pollenkalender als de intensiteit van de pollenuitstoot. Er wordt vaak beweerd dat klimaatverandering de belangrijkste oorzaak is van een langer, vroeger en intenser pollenseizoen. De wetenschappelijke realiteit is echter genuanceerder. Veel factoren beïnvloeden pollenseizoenen: klimatologische omstandigheden natuurlijk, maar ook luchtvervuiling, verstedelijking, veranderingen in landgebruik en stedelijke hitte-eilanden. Deze factoren hebben niet dezelfde invloed op alle plantensoorten.
Het seizoen 2025 begon in januari met de aanwezigheid van hazelaarstuifmeel in de lucht, snel gevolgd door elzenstuifmeel. Analyse van de gegevens van de laatste vier decennia toont aan dat deze bomen de neiging hebben om steeds meer stuifmeel af te geven en steeds vroeger te bloeien, zonder dat het einde van de bloei vervroegd wordt. Het resultaat is een langere periode van blootstelling aan allergeen stuifmeel voor gevoelige mensen. Het pollenseizoen van de berk, de meest allergene boomsoort, begon dit jaar ook vroeger dan het gemiddelde van de voorgaande jaren. Bovendien overlappen de bloeiperiodes van hazelaar, els en berk, die allemaal tot de berkenfamilie behoren en vaak kruisreacties veroorzaken, elkaar steeds meer. Deze combinatie draagt bij tot een bijna ononderbroken pollenseizoen tussen januari en de lente, en zelfs tot in de zomer in het geval van polysensibilisatie voor graspollen.
Bron: Gegevens 1982-2025, Sciensano (www.airallergy.be).
Het grasseizoen begint ook vroeger en duurt langer. Door de grote verscheidenheid (ongeveer honderd soorten) binnen de grassenfamilie, is dit het langste pollenseizoen ooit. De jaarlijkse productie van graspollen bleef echter relatief stabiel tot de laatste drie jaar, toen een opwaartse trend werd waargenomen. Het zou echter voorbarig zijn om deze ontwikkeling enkel toe te schrijven aan de klimaatverandering. Andere factoren, zoals beheerspraktijken voor bermen, weiden en groene ruimten (zoals de «Maai Mei Niet / En mai, tonte à l’arrêt» campagne), zouden ook een belangrijke rol kunnen spelen. Verdere studies zijn nodig om de precieze oorzaken vast te stellen.
Samenvattend bevestigen de gegevens van het Belgisch aërobiologisch surveillance netwerk (AirAllergy), geanalyseerd door Sciensano, een trend naar een vroegere start en een intensere pollenproductie van verschillende allergene soorten.